Gió nhớ gì ngẩn ngơ ngoài hiên Mưa nhớ gì thì thầm ngoài hiên Bao đêm tôi đã một mình nhớ em Đêm nay tôi lại một mình. Nhớ em vội vàng trong nắng trưa Áo phơi trời đổ cơn mưa Bâng khuâng khi con đang con nhỏ Tan ca bố có đón đưa. Nhớ em giọt mồ hôi tóc mai Gió sương mòn cả hai vai Đôi chân chênh vênh con đường nhỏ Nghiêng nghiêng bóng em gầy. Vắng em còn lại tôi với tôi Lá khô mùa này lại rơi Thương em mênh mông chân trời lạ Bơ vơ chốn xa xôi.
Vắng em đời còn ai với ai Ngất ngây men rượu say Đêm đêm liêu xiêu con đường nhỏ Cô đơn cùng với tôi về.
...Sự lãng mạn thành thị trong nhạc Thanh Tùng nằm ở các khu vườn, giọt nắng, lá hoa rơi, bậc thềm, góc phố nhỏ, đường phố biển, nắng gió, mưa ngâu, tà áo dài, sáng mùa thu mát lành, đêm mùa hè nóng bỏng, lối phố cô liêu...
Những cảm xúc ấy dù có lúc nhẹ nhàng có lúc sôi nổi, nhưng đều chung nhau ở điểm thanh thoát và thanh thản, sự thanh thản của một người từng trải. Có thể hình dung như một hồ nước trải qua nhiều sóng gió, nhưng không ngầu đục mà vẫn xanh trong đến mức có thể nhìn thấy đáy.
"Một mình" cũng mang những sắc thái trên, nhưng có lẽ nó là ca khúc hay nhất và cũng là duy nhất của Thanh Tùng, mà người nghe có thể cảm nhận được rằng đằng sau đấy là một nỗi buồn không thể sẻ chia. Ông viết ca khúc này dành tặng người vợ quá cố.
Với bản nhạc Một mình, nhiều người phụ nữ đã coi Thanh Tùng là thần tượng bởi sự chung tình của nhạc sĩ với người vợ đã khuất. Rung cảm chân thành trong từng lời ca, từ giọt mồ hôi tóc mai cho đến buổi tan ca đón con về. Nó thật đến mức không ai hồ nghi về tính cô đơn nghệ sĩ thường đưa ra như một thứ men sáng tạo đơn thuần…
Một mình - NS Lam Phương
Sớm mai thức giấc, nhìn quanh một mình Ngoài hiên nắng lóe, đàn chim giật mình Biết lời tỏ tình, đã có người nghe
Nắng xuyên qua lá, hạt sương lìa cành Ðời mong manh quá, kể chi chuyện mình Nắng buồn cuộc tình, bỗng tắt bình minh
Ðường xưa quen lối, tình dối người mang Tình duyên trăm mối, một kiếp đa đoan Cố tìm tình chồng chất ngổn ngang
Còn bao lâu nữa khi ta bạc đầu Tình cờ gặp nhau, ngỡ ngàng nhìn nhau Ðể rồi còn gì nữa cho nhau
Sáng trưa khuya tối, nhìn quanh một mình Ðường quen không tới, tìm nhau ngại ngùng Chỉ vì đời mình, chưa có bình minh ... các nhạc phẩm của Lam Phương được đón nhận một cách nồng nhiệt có thể được coi là một loại nhạc phổ thông tiêu biểu của Việt Nam, với những lời lẽ mộc mạc và những âm điệu giản dị trong sáng, gần gũi với quần chúng. Chính nhờ những điểm đặc biệt không cầu kỳ đó, nhạc của ông đã in sâu vào tâm hồn người thưởng ngoạn một cách rất dễ dàng để trở thành một hình thức văn chương truyền khẩu đầy nhạc tính. Tính chất phổ thông đó nơi nét nhạc Lam Phương đã khiến tên tuổi ông càng gần gũi với tâm tình và cảm nghĩ của những người mến mộ tài ông...
...“Một Mình” của Nhạc Sỹ Lam Phương là một trong những ca khúc luôn mang đến cho tôi thật nhiều cảm xúc, bởi những câu hỏi cứ xa vắng, và chẳng thể nào có được câu trả lời. Đâu đó là đôi mắt ai thăm thẳm xa xăm về một thời đã qua, đã để mất nhau rồi, ngại ngần tìm về dù chỉ trong tiềm thức. Cái mông lung,nhưng lại cô quạnh như bao trùm tất cả, để con người cứ lạc lối trong chính trái tim mình. Tôi đã nghe, và đã cảm nhận bằng chính trái tim, những nhịp đập tuần tự theo từng giai đoạn biến chuyển của mối tình chỉ dừng lại ở điểm nhớ về nhau. Hay đó cũng chỉ là một thoáng mơ hồ cho nỗi nhớ mông lung từ sâu thẳm trái tim một con người.
Tôi như thấy mình đâu đó trong từng ca từ. Cái khoảng trống bao quanh mỗi buổi sớm khi tỉnh giấc ánh nắng khẽ xuyên qua kẻ lá. Bình minh hồi sinh mọi vật sau đêm dài ngủ yên. Vẫn nhìn quanh, vẫn một mình và trống trãi. Rồi mãi vẫn là câu hỏi liệu người có nghe trái tim tôi nói?
“Sớm mai thức giấc, nhìn quanh một mình
Ngoài hiên nắng lóe, đàn chim giật mình
Biết lời tỏ tình đã có người nghe?”
Còn đó sự mong chờ, còn đó chút hy vọng mong manh trong ánh nắng nhẹ nhàng buổi bình minh...
Trong những nhạc sĩ quá cố mỗi ngày vẫn khơi dậy thương yêu cho chúng ta từ các ca khúc của họ, Y Vân là một trường hợp khiến tôi chú ý. Khi đời sống văn hóa cởi mở hơn, đủ để sự vùi lấp được lấp lánh lại và đủ để sự thiệt thòi được an ủi lại, thì nhạc sĩ Y Vân không còn trên đời mà nói về bao nhiêu góc khuất riêng tư.
1. Đôi lần tôi định phác thảo chân dung ông bằng chút chữ nghĩa khiêm tốn của mình, nhưng cứ day dứt suy nghĩ: cái lý lịch đáng tin cậy nhất và bền vững nhất của nhạc sĩ chính là những giai điệu thăng hoa từ tâm hồn, chứ không phải bất kỳ một lời hoa mỹ nào. Không thể nói khác hơn, giá trị ca khúc sẽ trực tiếp chứng minh nhạc sĩ ấy đã đến, đã trân trọng và đã ngoảnh lại tiếc nhớ cuộc sống này ra sao.
Thế nhưng, đến một ngày gặp gỡ những người thân của nhạc sĩ Y Vân và được ngồi trong căn nhà nhỏ mà ông đã lặng lẽ sáng tạo đến giây phút cuối cùng trên cõi nhân gian, tôi quyết định viết về ông, dẫu dài dẫu ngắn hoặc dẫu sớm dẫu muộn cũng tỏ bày dăm ba niềm mến mộ của khán giả hôm nay dành cho tác giả nhiều ca khúc nức danh như "Lòng mẹ", "Sài Gòn", "60 năm cuộc đời"…
2. Xin nhắc lại, với di sản âm nhạc của nhạc sĩ Y Vân, ông không cần ai bênh vực cho mình trước sự bôi xóa nghiệt ngã của thời gian. Và cái lý lịch của Y Vân không chỉ đơn giản rằng: tên thật Trần Tấn Hậu, sinh năm 1933 tại Hà Nội, mất năm 1992 tại TP HCM. Lý lịch của Y Vân cần được hình dung bằng những tác phẩm của Y Vân.
Tôi đến tư gia của ông không phải để dò hỏi tin tức mà để cảm nhận không gian đã chở che và nâng đỡ nhiều ca khúc ký tên Y Vân xuất hiện. Trên bức tường ngay phòng khách trang trọng treo bức tranh chân dung Y Vân do người con trai trưởng của ông vẽ bằng chất liệu sơn dầu. Đó là một bức tranh chân dung chứa đựng nhiều rung động thẩm mỹ.
Nhìn vào đấy có thể thấy một Y Vân tóc gợn sóng phiêu lãng, vầng trán gồ nghị lực, và đặc biệt là đôi mắt sắc u uẩn buồn. Dù người vẽ thêm vào nhiều nốt nhạc quanh khuôn mặt khắc khổ của ông, thậm chí khói thuốc bay vòng lên từ vành môi ông cũng biến thành khóa sol, vẫn không thể nào khỏa lấp được nét buồn cứ thăm thẳm trào ra đôi mắt. Cứ như cả tuổi thơ khốn khó của một cậu bé mồ côi cha, xuôi ngược cùng mẹ nuôi hai em trong một ngõ nhỏ ở phố Khâm Thiên - Hà Nội, đều dồn vào đôi mắt ấy.
Cứ như cả chuỗi ngày mê mải cùng các ban nhạc vất vả ở các phòng trà kiếm tiền cơm vợ áo con đều dồn vào đôi mắt ấy. Cứ như cả chuỗi khuya khoắt lầm lũi ôm cây đàn guitare ký xướng từng nốt nhạc lên trang bản thảo nhọc nhằn, đều dồn vào đôi mắt ấy. Lạc trong đôi mắt Y Vân, tôi bỗng mường tượng bài hát "Buồn" xa vắng tri âm của ông: "Buồn như ly rượu đầy, không có ai cùng cạn. Buồn như ly rượu cạn, không còn rượu để say".
3. Bà Trần Thị Minh Lâm, người gắn bó với quãng đời sau của nhạc sĩ Y Vân, lần giở những bản nhạc của ông được gìn giữ cẩn thận bằng vẻ mặt hồi tưởng rưng rưng. Từ khi ông khuất bóng, bà sống dưới ngôi nhà này giữa ngổn ngang kỷ niệm. Gần 20 năm đã trôi qua, nhưng ngôi nhà vẫn bày biện như thời ông còn tại thế. Với bà, hình ảnh ông không hề xa xôi hay cách biệt, có thể ông vừa ra ngõ mua một bao thuốc lá, có thể ông vừa đến phòng thu để hòa âm một ca khúc mới, và cũng có thể ông vừa đi thực tế sáng tác ở đâu đó.
Bà Trần Thị Minh Lâm chính thức đến với nhạc sĩ Y Vân do… vợ trước của nhạc sĩ Y Vân trực tiếp đi hỏi cưới. Bên chiếc máy may nhỏ, mỗi ngày bà tận tụy từng mũi kim đường chỉ để làm điểm tựa cho ca khúc của Y Vân tiếp tục bay cùng năm tháng. Bà rạch tòi: "Y Vân viết khoảng 200 ca khúc, tui đã đi đăng ký bản quyền 136 bài. Mong ước lớn nhứt của tui là có thể in một tuyển tập ca khúc Y Vân thật đầy đủ!".
Trong ký ức của bà vẫn còn nguyên tấm lưng gầy gò của nhạc sĩ Y Vân bên ngọn đèn đêm âm thầm viết nhạc. Hơn ai hết, bà hiểu ông viết ca khúc và viết nhạc phim giữa cái xóm lao động nghèo trên đường Trần Huy Liệu, quận 3, TP HCM không chỉ bằng đam mê mà còn bằng trách nhiệm của một người chồng, người cha. Bà sinh cho nhạc sĩ Y Vân bốn người con, và đối xử thân tình với bốn người con của vợ trước một cách êm ấm.
Cả bà và người vợ trước đều xác định rất rõ, họ đứng sau một người đàn ông tài hoa và lận đận. Họ cảm thông sâu sắc rằng, đôi mắt buồn của Y Vân những thời khắc lủi thủi cùng bóng tối có thể giúp người yêu nhạc ngày mai được rộn ràng theo giai điệu "Đêm đô thị", được đắm đuối theo tiết tấu "Những bước chân âm thầm", được xao xuyến theo khúc thức "Ảo ảnh"…
Và họ cũng mở lòng chấp nhận cả những phút giây trái tim liêu xiêu của ông lúc thoáng gặp mỹ nhân nào đó lướt qua, vì khoảnh khắc ấy được chuyển thành sáng tạo run rẩy, dẫu là "Thúy đã đi rồi" hoài niệm hay dẫu là "Kim" nơi nào ngậm ngùi: "Cớ sao buồn vậy Kim? Cớ sao sầu vậy Kim? Ai thương em hơn anh mà tìm?".
4. Ngày 28/11/1992, nhạc sĩ Y Vân vẫy chào cõi người khi vừa bước vào tuổi 60, đúng như ông tiên liệu "Em ơi, có bao nhiêu. Sáu mươi năm cuộc đời". Tác phẩm cuối cùng của ông là ca khúc "Từ xa nghìn trùng" viết cho bộ phim "Người về từ nghìn trùng" của đạo diễn Lưu Bạch Đàn.
"Từ xa nghìn trùng" viết theo điệu show, tất nhiên Y Vân không thể theo dõi sức lan tỏa của ca khúc ấy, nhưng ca sĩ Phương Thảo thể hiện và những diễn viên tham gia bộ phim "Người về từ nghìn trùng" như Việt Trinh, Lê Tuấn Anh, Y Phụng, Nguyễn Huỳnh đều lấy tâm trạng gửi gắm trong lời hát "sao anh quay đi để em lạnh lùng" để làm cột mốc nhớ thương ông!
Ngày tiễn Y Vân về một chốn mơ màng khác, tôi không biết có bao nhiêu nước mắt bẽ bàng. Tuy nhiên, tôi dám chắc, không có những giọt nước mắt nào xót xa bằng nước mắt "lá vàng khóc lá xanh" ở người mẹ ruột của nhạc sĩ Y Vân. Người mẹ ấy chính là nguồn cảm hứng dạt dào để nhạc sĩ Y Vân tuổi đôi mươi đã viết nên ca khúc "Lòng mẹ" ngọt ngào đến tận hôm nay và mai sau: "Lòng mẹ chan chứa trên bao xóm làng gần xa. Lòng mẹ dâng tới trăng ngàn đứng lặng để nghe".
Có nhiều giai thoại khác nhau về sự ra đời của ca khúc "Lòng mẹ", nhưng chỉ có một điều mà ai cũng có thể nhận ra mỗi lần lời hát vang lên, đó là sự hiếu thảo của nhạc sĩ Y Vân. Sau khi để tang cho con trai được 10 tháng, người mẹ ruột của Y Vân chia biệt dương gian trong nỗi niềm thắm thiết: "Lời ru man mác êm như sáo diều dật dờ. Nắng mưa sớm chiều vui cùng tiếng hát trẻ thơ".
5. Bên cạnh "Sáu mươi năm cuộc đời" và "Lòng mẹ", một ca khúc nữa của nhạc sĩ Y Vân được trình diễn với tần số dày đặc là "Sài Gòn". Theo tài liệu mà tôi có được, bản nhạc "Sài Gòn" được in lần đầu tiên vào tháng 8/1965. Với điệu chachacha, ca khúc "Sài Gòn" phô diễn sức sống của một thành phố phương Nam nhộn nhịp và hào phóng: "Dừng chân trên bến khi chiều nắng chưa phai. Từ xa thấp thoáng muôn tà áo tung bay".
Nhiều lần nghe ca sĩ trong nước cũng như nhiều ban nhạc nước ngoài hát lại "Sài Gòn", tôi luôn từ sự trầm trồ chuyển sang sự ngạc nhiên. Phong cách âm nhạc của Y Vân thật khó nắm bắt, vì nơi ông cộng hưởng nhiều thẩm mỹ không gần nhau, đối lập nhau. Y Vân có thể thành công với điệu bolero, rumba nhưng cũng có thể thành công với điệu twist, rock.
Vì vậy, nếu tổ chức một đêm nhạc Y Vân, hoàn toàn có thể dàn dựng hàng chục bài hát mang màu sắc khác nhau lôi cuốn khán giả từ đầu đến cuối! Và tôi tin, cũng đến một ngày nào đó, chúng ta sẽ hân hạnh công bố những ca khúc mà nhạc sĩ Y Vân đã sáng tác với tên thật Trần Tấn Hậu vào thập niên 80 của thế kỷ trước như: "Người con gái Việt Nam" phổ thơ Tố Hữu, "Người em sầu mộng" phổ thơ Lưu Trọng Lư, "Thề non nước" phổ thơ Tản Đà, "Một lần cuối" phổ thơ Nguyễn Bính…
Chắc tuổi tác đã đến ngưởng "chớm già" rồi nên lúc này tôi lại thường nhớ lại những kỷ niệm tuổi thơ thật da diết... đến nỗi đêm cũng nằm mơ lại tuổi lên năm, lên mười...những hình ảnh thân quen như ngôi nhà cũ, những khuôn mặt thân thuộc của ông bà, cậu dì, những đứa bạn hàng xóm, những trò chơi trên góc phố... như cuốn phim quay chậm lần lượt hiện về trong tâm trí, trong giấc mơ...của tôi. Chắc có lẽ đó là quãng thời gian đẹp nhất trong cuộc đời mình... tuổi thơ, ôi tuổi thơ !!!....Có người nói "Hãy sống với hiện tại, vì tương lai nằm sẵn trong hiện tại, đừng tiếc nuối quá khứ..." cũng rất đúng, nhưng cũng có lúc nên hồi tưởng lại quá khứ, vì tuổi mình cũng đã già quá khứ(*)rồi, phải không bạn ?
...Sớm bắt bướm hái hoa kêu la nô đùa Chiều lại ra dạo chơi vườn hoa Tối quyến luyến má ba vui ca bên đèn Bảy giờ đêm nằm ngủ mơ thấy tiên ...
(*) Dân quê Cà Mau của tôi còn dùng từ "quá khứ" để chỉ một hiện tượng, sự vật nào quá nhiều, quá lớn chẵng hạn : "zui quá khứ rồi" (vui quá) hay "cái này sao bự quá khứ zậy" (lớn quá vậy).
Tuổi thơ (Lê Thương)
Trời xanh xanh mát Hương thơm thơm ngát Cùng nhau ta múa điệu ca Cùng nhau ta hát đời ta
Nhụy hoa thanh khiết Men hoa ngây ngất Hát cho tâm hồn được khuây Cũng như cánh đẹp được bay
Sớm bắt bướm hái hoa kêu la nô đùa Chiều lại ra dạo chơi vườn hoa Tối quyến luyến má ba vui ca bên đèn Bảy giờ đêm nằm ngủ mơ thấy tiên
Cười vui ca hát Tươi thắm đôi môi ướt Bàn tay năm ngón cùng xinh Màu da trong trắng mượt tinh
Chìm trong đôi mắt bao ước mơ trong vắt Sướng thay cho đời trẻ thơ Mỗi trang sách là một bài thơ
Sớm bắt bướm hái hoa kêu la nô đùa Chiều lại ra dạo chơi vườn hoa Tối quyến luyến má ba vui ca bên đèn Bảy giờ đêm nằm ngủ mơ thấy tiên
Trẻ con theo tánh ưa trái cây ưa bánh Hàm răng hay sún vì chua Mà ai cho bánh thì ưa
Dầm mưa dang nắng Chơi cát dơ mẹ mắng Sống vui trong bầu trời thơ Sướng thay cho đời trẻ thơ
Sớm bắt bướm hái hoa kêu la nô đùa
Chiều lại ra dạo chơi vườn hoa Tối quyến luyến má ba vui ca bên đèn Bảy giờ đêm nằm ngủ mơ thấy tiên
Sớm bắt bướm hái hoa kêu la nô đùa Chiều lại ra dạo chơi vườn hoa Tối quyến luyến má ba vui ca bên đèn Bảy giờ đêm nằm ngủ mơ thấy tiên
Lẩn quẩn qua lại trong vòng trách nhiệm, những gánh nặng cứ càng ngày càng nặng thêm lên. Tại sao lại khổ sở tìm lối ra? Cứ ở yên đó rồi đâu về vào đấy thôi mà, phải không? Tại sao lại tìm lấy sự khổ?
Mây che trên đầu và nắng trên vai
Đôi chân ta đi sông còn ở lại Con tim yêu thương vô tình chợt gọi Lại thấy trong ta hiện bóng con người
Đã ra đi sao còn luyến tiếc? Đã vứt bỏ sao lại còn quay lại? Tại sao nhẫn tâm, vô tình mà con tim vẫn "hiện bóng con người"? Trái tim này đâu có lạnh lùng phải không? Trái tim này vẫn đập những nhịp sống yêu thương tràn đầy. Muốn tìm quên, muốn xa lánh nhưng thực chất vẫn tha thiết kêu gọi, vẫn níu kéo một thứ tình cảm uỷ mị, đau lòng.
Nghe mưa nơi nầy lại nhớ mưa xa Mưa bay trong ta bay từng hạt nhỏ Trăm năm vô biên chưa từng hội ngộ Chẳng biết nơi nao là chốn quê nhà
Mưa? Cảm giác trong tôi càng nhạt nhoà, buồn lê thê. Hình như mắt tôi đã cay xè cùng lời hát. Từng giọt mưa, từng giọt mưa lạnh lẽo thấm ướt tâm hồn tôi. Cô đơn quá, hoang lạnh quá! Liệu ai có cùng cảm nhận với tôi? "Chẳng biết nơi nào là chốn quê nhà". Tôi là ai? Sinh ra vì cái gì? Tại sao? Tôi có phải là tôi chưa? Không có chỗ cho tôi! Nơi nào là nhà của tôi? Cùng lời lời bài hát, tâm hồn tôi gào thét những câu hỏi nhưng đó có thể mãi mãi là những câu hỏi tu từ không lời đáp.
Trong khi ta về lại nhớ ta đi Đi lên non cao đi về biển rộng Đôi tay nhân gian chưa từng độ lượng Ngọn gió hoang vu thổi suốt xuân thì…
Liệu nhân gian có độ lượng không? Trịnh Công Sơn thì nói rằng chưa từng vậy với tôi, đôi tay nhân gian có mở rộng đón tôi không?
Một cõi đi về vang lên làm hồn tôi nửa yên bình nửa thêm trống vắng. Cái cảm giác có một người hiểu mình nhưng lại thấy xa xôi vô cùng. Tâm trạng có dịu đi, bớt những bộc phát khùng khùng trước kia giấu kín, đè nén trong lòng nhưng vẫn chưa thoả mãn. Tôi muốn mình hơn Trịnh Công Sơn để có thể hiểu được có một nơi tôi thuộc về, có một nơi ngọn gió không hoang vu thổi suốt xuân thì
Ca khúc: BẾN XUÂN Sáng tác: Văn Cao Thể hiện: Trần Thái Hòa & Khánh Ly *****
Nhạc sỹ Văn Cao
Những giai thoại xung quanh những tác phẩm trữ tình bao giờ cũng lãng mạn như chính những tác phẩm tuyệt vời ấy. Với những người yêu nhạc Văn Cao, có lẽ câu chuyện xung quanh sự ra đời của Bến Xuân sẽ còn được nhớ mãi, bởi nó đẹp và nên thơ quá. Thêm nữa, có lẽ những điều mãi dang dở thường trở nên lung linh huyền ảo hơn chăng?
Trong những tài liệu nói về nhạc sỹ Văn Cao thủa trước, những người sưu tầm thường “ngại” nói ra tên thật của người thiếu nữ ẩn sau bài hát Bến Xuân. Ngay cả tên nhạc sĩ - bạn thân của Văn Cao, người sau này trở thành chồng của cô gái ấy cũng không mấy được đề cập đến...
Trong những năm đầu thập kỷ 40, Văn Cao có chơi rất thân với hai người bạn. Một người là ca sĩ Kim Tiêu, người còn lại là nhạc sĩ Hoàng Quý, người thành lập ra nhóm nhạc Đồng Vọng nổi tiếng đất Hải Phòng. Văn Cao trong một lần đến nhà Kim Tiêu chơi tình cờ gặp cô thiếu nữ đang độ tuổi trăng tròn tên Hoàng Oanh, và gần như ngay lập tức hai người phải lòng nhau - từ ánh mắt đầu tiên.
Sau khi Hoàng Oanh biết được Văn Cao chính là tác giả của những ca khúc lãng mạn nổi tiếng thì lòng ngưỡng mộ của nàng dành cho Văn Cao càng tăng lên. Có lẽ ai cũng biết tình cảm người kia dành cho mình, chỉ có điều “tình trong như đã, mặt ngoài còn e”. Nhưng, éo le một nỗi: Văn Cao biết hai người bạn thân của mình - Kim Tiêu và Hoàng Quý cũng đều đem lòng yêu mến Hoàng Oanh, và hai người đều tâm sự điều này với Văn Cao.
Nguồn: ngannammaybay.com
Hoàng Oanh đến thăm Văn Cao một lần duy nhất, khi đó Văn Cao còn đang ở Bến Ngự, Hải Phòng. Lần đến thăm đầu tiên đó đã được ông nhớ suốt đời, ông đã ghi cả vào những câu ca mở đầu cho bài hát Bến Xuân - bài hát viết tặng riêng cho Hoàng Oanh: Nhà tôi bên chiếc cầu soi nước Em đến tôi một lần
Câu hát "Em đến tôi một lần" sao mà hay và đi vào lòng người đến thế. Cái ngày hôm ấy, trời nóng, Văn Cao cởi trần nằm bò ra sáng tác. Trong căn nhà chật chội, Hoàng Oanh ngồi quạt cho chàng nhạc sĩ, và Văn Cao đã thổ lộ với cô: "Ước gì anh có em để hằng ngày em quạt cho anh sáng tác, em vá quần thủng cho anh, làm mẫu cho anh vẽ".
Đó là câu tỏ tình duy nhất mà Văn Cao dành cho Hoàng Oanh – giản dị mà chân thành, nhưng ông cũng biết là hai người không thể thuộc về nhau. Là một con người tài hoa, Văn Cao còn đề nghị Hoàng Oanh làm người mẫu cho những bức tranh của mình, và hình bóng của nàng đi vào từng nốt nhạc lời ca trong bài hát Bến Xuân
Nhà tôi sao vẫn còn ngơ ngác Em vắng tôi một chiều Bến nước tiêu điều còn hằn in nét dáng yêu Từng đôi chim trong nắng khe khẽ ru u ú ù u ú Lệ mùa rơi lá chan hoà!
Mối tình của Văn Cao và Hoàng Oanh không thành cũng một phần bởi Văn Cao luôn nghĩ đến hai người bạn thân của mình, ông không muốn làm “kẻ ngáng đường”. Một thời gian sau, gia đình ca sĩ Kim Tiêu mang lễ vật đến ăn hỏi Hoàng Oanh, nhưng không thành bởi vì nhà gái thách cưới cao quá.
Cô tiểu thư Hoàng Oanh sau đó lên xe hoa với nhạc sĩ Hoàng Quý, tuy nhiên ông trời phũ phàng, chỉ được ít lâu thì Hoàng Quý mắc bệnh viêm phổi và qua đời.
Chuyện tình giữa Văn Cao và Hoàng Oanh có lẽ thực sự chấm dứt sau khi Văn Cao yêu và lập gia đình với một cô tiểu thư xinh đẹp khác, cũng là con gái nhà giàu, là nàng thiếu nữ Nghiêm Thuý Băng, và bà cũng là người vợ hiền bên ông tận đến những ngày cuối cùng của cuộc đời.
Lắng nghe Bến Xuân, có lẽ mỗi người không thể không nhớ đến mối tình giữa Văn Cao và cô tiểu thư Hoàng Oanh. Một chuyện tình lãng mạn, nên thơ nhưng éo le trắc trở, khiến cho những câu ca của bài hát càng da diết, ám ảnh hơn bao giờ hết.
Donna Donna Donna Donna... Donna Donna Donna Don...
Có lẽ những ca từ trên đã không còn xa lạ gì với những người yêu thích âm nhạc. Ắt hẳn ai trong chúng ta, dù yêu thích những ca khúc xưa cũ của thế kỷ XX hay không, thì đều đã từng một lần nghe qua những giai điệu nhẹ nhàng mà như thở than, như trách móc của ca khúc nổi tiếng Donna Donna - một ca khúc dù đã nghe đi nghe lại ca khúc này hàng trăm lần, nhưng những cảm xúc vẫn nguyên vẹn như mới lần đầu biết đến.
Donna Donna nguyên gốc là một ca khúc có tên gọi Dana Dana cho một vở nhạc kịch được sáng tác vào khoảng năm 1940-1941. Ngày nay, ca khúc được biết đến rộng rãi với nhiều phiên bản cùng mang tên Donna Donna bằng nhiều thứ tiếng: Anh, Pháp, Đức, Nga... và cả tiếng Việt. Trong đó, nổi tiếng nhất vẫn là hai bản tiếng Anh và tiếng Pháp.
Bản tiếng Anh có lẽ mang ý nghĩa nhân văn sâu sắc hơn bản tiếng Pháp, và cũng dễ tiếp cận hơn. Rất nhiều ca sĩ đã thể hiện Donna Donna, và hầu như mỗi người đều thành công trong nỗ lực đưa tình cảm của ca khúc đến với người nghe.
Donna Donna có một giai điệu rất đơn giản ở gam Sol thứ, bất cứ ai cũng có thể hát theo dễ dàng. Mở đầu bài hát tả một bức tranh ít nhiều tạo cho ta một cảm giác lạ:
On a wagon bound for market There's a calf with a mournful eye High above him there's a swallow Winging swiftly through the sky
"Trên một chiếc xe đẩy hàng ra phiên chợ, có một chú bê bị trói mang đôi mắt thê lương. Cao rất cao phía trên chú có một con chim nhạn lướt nhanh qua bầu trời".
Một cảnh tượng đầy đối lập khiến ta thoáng buồn: chim nhạn trên cao còn bê ở dưới, chim nhạn bay được còn bê thì không, chim nhạn thật tự do trên bầu trời còn bê không có được tự do ấy. Điệu nhạc lúc trầm lúc bổng phải được kết hợp với giọng hát não nề thể hiện cảm giác buồn thảm. Và rồi đoạn điệp khúc cất cao như lời trách móc của chú bê tội nghiệp:
How the winds are laughing They laugh with all their might Laugh and laugh the whole day through And half the summer's night
"Những cơn gió đang cười vui làm sao! Chúng cười với tất cả sức lực của mình, suốt cả ngày và đến tận nửa đêm mùa hạ".
Những cơn gió là những kẻ vô tâm, chúng tận hưởng sự phóng đãng của chính mình mà không để ý đến hoàn cảnh tù túng của kẻ đang mất đi tự do. Thế rồi những tiếng Donna nhẹ như than van cất lên: "Donna Donna Donna Donna... Donna Donna Donna Don..." dài tưởng như bất tận. Nhưng rồi tiếng than đó bị cắt ngang bởi giọng nói của người nông dân:
"Stop complaining", said the farmer "Who told you a calf to be? Why don't you have wings to fly away Like the swallow so proud and free?"
"Thôi phàn nàn ngay! Ai bảo mi là một con bê chứ? Tại sao mi không có cánh để bay đi như chim nhạn thật tự do kiêu hãnh?"
Chú bê tội nghiệp mãi mãi không thể trả lời câu hỏi đó. Tại sao chú lại là một con bê chứ không phải là một con chim nhạn? Tại sao chú lại không thể bay? Tại sao chú phải gánh chịu số phận khổ đau trong khi kẻ khác tự do thật vui vẻ? Những câu hỏi đó ai có thể trả lời thay? Và trước khi kết thúc bài hát bằng một đoạn điệp khúc lặp lại, tác giả bài hát như muốn đưa ra kết luận:
Calves are easily bound and slaughtered Never knowing the reason why But whoever treasures freedom Like the swallow has learned to fly
"Những con bê thật dễ dàng bị trói và giết, chúng không bao giờ biết được lý do tại sao. Nhưng bất cứ ai cũng đều trân trọng tự do như những chú nhạn kia học cách bay vậy".
Bài hát kết thúc như một câu chuyện ngụ ngôn, đồng thoại.
Đó gọi là số phận ư? Chú chim nhạn sinh ra để bay lượn tự do trên bầu trời cao rộng, những cơn gió tồn tại chỉ để thổi khắp nơi, nhưng chú bê sinh ra chỉ để bị đem ra chợ bán. Rốt cuộc sinh mạng dùng để làm gì khi mà sự tự do của bản thân còn không có được?
Những cơn gió, chú chim nhạn đã có sẵn tự do, làm sao hiểu được cảm giác tù túng của chú bê tội nghiệp? Chỉ có chú bê và người nông dân là hiểu được và trân trọng thực sự giá trị của sự tự do tự tại, đáng tiếc là bê con không bao giờ có được sự tự do vô cùng quý giá ấy.
Cảm giác tự do... thật sự rất tuyệt vời.
PS : Bạn đang nghe bài hát này do ca sĩ Julie Roger trình bày.
Ai chẳng có lúc tiếc thời gian đã trôi qua quá vội vàng, tiếc ngày hôm qua với quá nhiều việc chưa hoàn thành, tiếc những niềm vui chưa hưởng trọn, tiếc những nỗi buồn cứ đeo đuổi mãi thôi.
Mỗi khi đã nhắc tới The Beatles - bốn chàng trai huyền thoại của thành phố cảng Liverpool nước Anh, người yêu nhạc cũng sẽ nhớ ngay tới "Yesterday". Dù bản nhạc đạt kỉ lục với việc được 2500 nghệ sĩ mọi thế hệ ghi âm nhưng chắc hẳn nhiều người cũng như tôi - vẫn muốn đắm mình trong "ngày hôm qua" với phong cách guitar đầy ngẫu hứng chẳng lẫn vào đâu được của Paul McCartney:
"Yesterday, all my troubles seemed so faraway. Now it looks as though they"re here to stay. Oh, I believe in yesterday."
Ngạn ngữ phương Tây có câu "Ngày hôm qua là lịch sử, còn ngày mai là một điều bí ẩn". Ngày hôm qua đã trôi xa không thể lấy lại, đó là nơi cất giữ những kỉ niệm của mỗi người với niềm vui và nỗi buồn, hạnh phúc và khổ đau... Tiếng Guitar bập bùng của Paul McCartney nhắc nhở cái nhìn khác hơn về những gì đã thành "quá vãng" ấy.
Những ngày tưởng đã qua vẫn hiện lên rõ nét, nỗi buồn tưởng đã tan biến hóa ra vẫn cứ như hiện hữu nơi này. Thế nhưng "I believe in yesterday" - cái gì đã trở thành quá khứ thì không có cách nào rũ bỏ, chỉ có mỉm cười vượt qua nó để bước tiếp.
"Suddenly, I"m not half the man I used to be, There"s a shadow hanging over me, Oh, yesterday came suddenly."
Dù lạc quan, mạnh mẽ đến đâu, có lẽ ai cũng sẽ gặp những giây phút chùng lại bất ngờ như Paul "I"m not half the man I used to be" - ai chẳng có lúc tiếc thời gian đã trôi qua quá vội vàng, tiếc ngày hôm qua với quá nhiều việc chưa hoàn thành, tiếc những niềm vui chưa hưởng trọn, tiếc những nỗi buồn cứ đeo đuổi mãi thôi. Bất chợt thấy như có đám mây u ám nặng nề bao phủ và thấy mình như mệt nhoài. Vì thế mà "ngày hôm qua" - hay chính là những vui buồn vẩn vơ như một người bạn cũ luôn sẵn sàng "ghé thăm" bất cứ khi nào.
Nguồn: themayfly.com
Những ca từ và giai điệu của "Yesterday" cũng đến với Paul McCartney đầy bất ngờ như thế! Một ngày, anh thức dậy khi đầu óc vẫn còn vẩn vơ, miên man trong những giai điệu gặp trong giấc mơ đêm qua. Ngay lập tức, Paul đến bên cây đàn piano và cảm xúc cứ thế trào ra như chính lời ca trong bài hát: quá khứ vẫn đan xen, bất chợt đến, bất chợt đi trong tâm trí mỗi người "yesterday came suddenly"
"Why she had to go I don’t know she wouldn’t say I said something wrong Now I long for yesterday"
Một buổi sáng, khi vừa thức dậy, bạn phát hiện ra là những gì đã có nay không còn nữa. Một chút tiếc nuối, một thoáng ngồi nghĩ vẩn vơ về điều đã qua, đó là lúc "Yesterday" không chỉ là một bài hát bạn đang nghe, mà chính là những gì bạn đang suy nghĩ và cảm nhận.
Mặc dù The Beatles và John Lennon vẫn thường được gắn liền với nhau, thế nhưng "Yesterday" với sự độc diễn của Paul McCartney mới chính là thành công lớn nhất và trở thành huyền thoại của cả ban nhạc!
"Yesterday" đã được nhiều tạp chí âm nhạc có uy tín bầu chọn là ca khúc hay nhất của mọi thời đại. Cho đến tận ngày hôm nay, bài hát ngắn gọn, giản dị ấy vẫn được biết bao người yêu thích, bởi nó những cảm xúc mà ai cũng đã trải nghiệm và thấu hiểu, nghe để dịu lòng hơn mỗi khi ngày hôm qua với những tiếc nuối hay day dứt bất chợt ùa về, để vững vàng hơn mà tự nói với mình "Oh, I believe in yesterday"
Dân guitar Việt Nam bất luận dòng nhạc nào khi mới vác đàn đến nhà thầy để tập cũng mong ước rằng mình sẽ chơi được "Hotel California". Ở Sài Gòn cách đây khoảng mười năm về trước, "Hotel California" dường như trở thành một cơn sốt, đi đâu cũng nghe thấy. Từ các quán cà phê nhạc, các tiệm băng đĩa cho tới các quán karaoke. Đấy là sau khi thiên hạ nghe và mê mẩn phiên bản acoustic của Eagles trong album live "Hell Freeze Over".Mê là thế nhưng khi hỏi đến nội dung của bài này thì mọi người dường như ngậm tăm, ngay cả những anh to mồm nhất thường gào toáng lên "Welcome to the Hotel California!" Mà cũng không thể trách được dân yêu nhạc của ta khi không giải thích được nội dung của Hotel California, ngay cả dân Mỹ cũng chật vật khi tìm lời giải đáp cho bài toán khó này. Có hàng tá giả thuyết về bài hit này của nhóm Eagles mà mỗi giả thuyết đều có lí riêng của nó. Hãy cùng phân tích một số giả thuyết được xem là phổ biến nhất. Trước hết, hãy nói một chút về album "Hotel California", album này ra đời khi nhóm Eagles đang ở đỉnh cao của sự thành công với đội hình tốt nhất. Đây là thời điểm mà theo Don Henley, Eagles cảm thấy chán ngán vì sự thừa mứa về mặt vật chất lẫn danh vọng. Vì vậy, nhóm muốn làm một album thật sự có ý nghĩa. "Hotel California" được định hình theo kiểu một concept album với những ý tưởng liên kết với nhau qua các ca khúc về những điểm đặc trưng trong cuộc sống của một người nổi tiếng ở Mỹ như danh vọng, những mối quan hệ nguy hiểm, những tình cảm qua đường và đầy toan tính, ma tuý, sự cô đơn và mất mát và chế giễu thuyết toàn cầu của Mỹ. Là những siêu sao, các thành viên Eagles nếm đủ vị ngọt lẫn vị đắng của những vinh quang. Dường như danh vọng không đi liền với những tình cảm chân thật. Càng ở trên đỉnh cao của sự nổi tiếng, họ càng cảm thấy mình mất đi nhiều những người bạn tốt, những người yêu họ thật lòng. Tâm điểm của cả album là ca khúc cùng tên "Hotel California", một ca khúc với phần intro và outro guitar song tấu thật tuyệt vời. Theo nhóm Eagles, "Hotel California" là hình ảnh ẩn dụ về những thứ hào nhoáng và lí tưởng nhất của nước Mỹ: Hollywood, lối sống xa hoa kiểu ngôi sao, vùng đất màu mỡ California...Nhóm ví mình như người lữ hành lái xe đi trên sa mạc bổng dưng tìm được nơi trú chân lí tưởng sau một chuyến đi dài mệt mỏi. Nhưng khi đã đặt chân vào chốn lí tưởng đấy, người lữ hành mới biết là đây là nơi nguy hiểm vì cả đời anh sẽ bị trói buộc vào nó không bao giờ thoát ra được. "You can check out anytime you like, but you can never leave." Sau khi phát hành "Hotel California" được đánh giá cao hơn cả album "Desperado" trước đó của nhóm. Năm 1977, Eagles nhận hai giải Grammys cho album của năm và giải phối âm của năm (bài New Kids in Town). Mặc dù để vuột mất giả ca khúc của năm nhưng ca khúc "Hotel California" nhanh chóng giành được vị trí trong tim người hâm mộ. Tuy nhiên, bên cạnh đó, bài hát cũng gây ra nhiều tranh cãi trong đó có scandal về sự dính líu đến việc thờ phụng quỉ Satan.
Một trong những giả thuyết nổi tiếng nhất về "Hotel California" là sự ám chỉ về ma tuý. Ở đoạn đầu, tác giả nhắc đến "warm smell of colitas rising up to the air". Colitas là nụ hoa của cây cannabis, thành phần chính của chất kích thích marijuana mà tên hoá học là tetra-hydro-cannabinol (THC). Nhiều người cho rằng tựa chính thức của bài hát là "The Hotel California" (THC) nhưng nhóm đã bỏ bớt chữ "The" để tránh sự suy diễn theo kiểu "Lucy in the Sky with Diamonds" của Beatles trước đây. Nhóm Eagles không phủ nhận về việc có đề cập đến ma tuý trong ca khúc này vì đó cũng là một phần của mặt trái sự nổi tiếng, tuy nhiên, các thành viên của nhóm phản đối việc cho rằng nội dung của toàn ca khúc chỉ nói về một cơn say ma tuý. Một giả thuyết khác cũng khá nổi tiếng về "Hotel California" là giả thuyết về một nhà thương điên có biệt danh là "Hotel California". Đó là bệnh viện tâm thần Camarillo State Hospital ở Los Angeles được xây dựng từ những năm 1930. Bệnh viện này là nơi chữa trị cho các bệnh nhân thuộc dạng nặng và nhiều người trong số họ đã ở lại bệnh viện đến cuối đời. Những gì mà nhóm Eagles miêu tả trong bài hát của họ có nhiều nét khiến người ta liên tưởng đến những ảo giác của người điên trong bệnh viện tâm thần và sự thật là họ "can never leave" bệnh viện này. Một lần nữa Eagles lại lên tiếng phủ nhận những tin đồn liên quan đến bv Camarillo. Nhóm cho rằng mình không biết rằng bệnh viện Camarillo có biệt danh là "Hotel California" và cái tên của nhóm chọn cho bài hát chỉ là một sự trùng hợp ngẫu nhiên. Tuy nhiên, nổi tiếng nhất trong các giả thuyết về khách sạn huyền bí này chính là giả thuyết liên quan đến việc theo đạo Satan của các thành viên Eagles. Tại Los Angeles có một nhà thờ cơ Đốc giáo bỏ hoang và từ năm 1969, nó trở thành nơi diễn ra những buổi hành lễ của các giáo phái thờ quỉ Satan. Điều này được nhiều người cho rằng nhóm Eagles đã nhắc đến trong đoạn "we haven''''''''t had that spirit here since 1969". Trong bài hát, "spirit" có nghĩa là rượu mạnh. Người khách yêu cầu bartender mang cho mình loại rượu ưa thích nhưng người phục vụ trả lời rằng mình đã không còn bán loại rượu đó từ năm 1969. Nhưng đối với nhiều người giàu trí tưởng tượng, "Spirit" ở đây ám chỉ "Holy spirit" tức chúa trời và "wine" là biểu tượng của máu của Jesus. Vì thế họ cho rằng từ năm 1969, Chúa đã không còn ngự trong nhà thờ đó mà thay vào đó là quỉ Satan. Một đoạn lời trong ca khúc này được xem là liên quan đến việc tôn thờ Satan là đoạn " they stabbed it with the steely knives but they just can''''''''t kill the Beast". The Beast là biệt danh của Alistair Crowley, người được xem là giáo chủ của tà giáo ở Anh (Jimmy Page và Ozzy Osbourne rất khoái lão Crowley này). Nhiều người còn cho rằng hình người đứng bên cửa sổ trên bìa đĩa Hotel California là Anton LaVey, giáo chủ Satan ở Mỹ, người mà ít nhất hai thành viên của Eagles là Don Henley và Glenn Frey có quen biết và địa điểm chụp ảnh chính là dinh thự của Anton LaVey. Thực ra địa điểm chụp hình bìa đĩa là khách sạn Beverly Hills ở Hollywood và cái bóng người được cho là Anton LaVey là một phụ nữ được thuê làm mẫu. Cũng như nhiều ca khúc huyền thoại khác của nhạc rock, "Hotel California" hấp dẫn người nghe bằng chính vẻ đẹp nghệ thuật vốn có của nó và cả bằng những truyền thuyết bí ẩn xung quanh nó. Có lẽ một ca khúc hay là một ca khúc chứa đựng nhiều tầng ý nghĩa khác nhau mà mỗi người đều có thể hiểu theo cách suy luận của mình. -------------------------------------------------------------------------------- - Có một khách sạn ở Mexico được đặt tên là Hotel California dựa theo bài hát của Eagles. - Cấu trúc vòng hợp âm của "Hotel California" được xem là copy lại của ca khúc năm 1969 của Jethro Tull mang tên "We Used to Know". Hai nhóm Eagles và Tulls cùng đi tour với nhau trước khi phát hành " Hotel California" nên giả thuyết Eagles "mượn" vòng hợp âm của Jethro Tull cho bài hát của mình càng có cơ sở. Tuy nhiên cả hai ban nhạc đều từ chối bình luận về sự giống nhau này. - Phần guitar solo của "Hotel California" được chơi bởi Don Felder và Joe Walsh và giọng ca chính là tay trống Don Henley. - "Hotel California" được tạp chí Rolling Stones xếp hạng 49 trong tổng số 500 ca khúc định hình Rock and Roll. - Có nhiều bản cover "HC" trong đó có phiên bản theo điệu flamenco của nhóm Gypsy Kings, phiên bản reggae của Bob Marley và phiên bản phong cách Latin của chính Don Henley với dàn kèn đồng chơi lại phần guitar solo năm 2001. - Một huyền thoại nữa về bìa album "Hotel California" là bóng người bên cửa sổ là một bóng ma. Khi những người thiết kế bìa đĩa chụp hình thì bóng người không có ở đấy, nhưng đến khi rửa hình ra thì bóng người mới xuất hiện. Người ta tin rằng đó là hồn ma của một người đã chết trong khách sạn tại căn phòng đó
Bài hát “Em hiền như Ma soeur” là một bài hát rất quen thuộc gắn với tuổi hoa niên của những người cùng trang lứa với tôi, từ lâu lắm. Lời ca và giai điệu phảng phất nét tôn giáo khiến tôi đinh ninh rằng đây là một bài hát nước ngoài được Việt hóa, như nhiều bài hát khác tôi từng biết. Cho đến gần đây, tôi mới biết thì ra đây là một bài hát Việt, bài hát của nhạc sĩ Phạm Duy, phổ thơ Nguyễn Tất Nhiên.
Nhạc sĩ Phạm Duy đã quá nổi tiếng, ai cũng biêt. Còn nhà thơ Nguyễn Tất Nhiên thì chắc không phải ai cũng biết.
Nguyễn Tất Nhiên, tên thật là Nguyễn Hoàng Hải, sinh ngày 30 tháng 5 năm 1952 tại quận Đức Tu, tỉnh Biên Hòa và mất ngày 3 tháng 8 năm 1992 tạo California.
Nguyễn Tất Nhiên theo học trường trung học Ngô Quyền từ năm 1963 cho tới năm 1970. Lúc mới vừa lên trung học đệ nhất cấp, Nguyễn Tất Nhiên đã làm thơ. Theo lời những người bạn cùng trường lúc đó, thơ của Nguyễn Tất Nhiên đã rất hay từ nhỏ. Lúc đó Nguyễn Tất Nhiên thành lập thi văn đoàn với bạn học là Đinh Thiên Phương, tên thật là Đinh Thiên Thọ. Cả hai thi sĩ học trò này cùng chung nhau xuất bản tập thơ “Nàng thơ trong mắt” năm 1966, khi đó Nguyễn Tất Nhiên được 14 tuổi. Trong tập thơ này Nguyễn Tất Nhiên lấy bút hiệu là Hoài Thi Yên Thi.
Thời gian này, Nguyễn Tất Nhiên đã gặp một cô gái người miền Bắc tên là Duyên và có một tình cảm nhẹ nhàng với cô nhưng không thành công, vì hoàn cảnh gia đình và cả tính nghệ sĩ của Tất Nhiên. Dù vậy, cô cũng là cảm hứng cho Tất Nhiên sáng tác khá nhiều bài thơ như Khúc tình buồn, hay các bài Cô Bắc Kỳ nho nhỏ, Linh mục, Em hiền như ma sơ…
Tâm hồn nghệ sĩ của Nguyễn Tất Nhiên đã bộc lộ từ lúc ông còn rất trẻ. Đầu óc ông được miêu tả lúc nào cũng như mơ mộng suy nghĩ đâu đâu, không tập trung ngay cả khi đang học. Bạn bè thời gian này gọi đùa ông là Hải Ngáo hay Hải Khùng. Tương truyền, có một buổi sáng, Nguyễn Tất Nhiên đứng giữa ngã tư ở Biên Hòa như chỗ không người, bỏ tay trong túi quần nhìn lên trên trời.
Dường như mối tình vô vọng với cô Duyên, nỗi đam mê, niềm đau khổ làm người đã tạo nên phong cách thơ của ông.
Theo lời kể của nhà thơ Thái Thụy Vy: “hồi chưa nổi tiếng, trời nắng chang chang mà anh ưa mặc cái manteau mua ở khu Dân sinh, mồ hôi nhễ nhại, ưa đạp xe đạp đi cua cô em Bắc Kỳ nho nhỏ tên Duyên…”
Sự nghiệp của Nguyễn Tất Nhiên thời gian đầu không mấy thành công: thơ ông in ronéo tặng không cho các nữ sinh đều bị quăng vào thùng rác, còn những tập thơ gửi bán trong các tiệm sách đầu chợ Biên Hòa thì để lâu đến nỗi giấy đổi màu vàng vẫn chưa bán được.
Cho đến khi thơ ông được một số thầy giáo gửi đăng báo Sáng tạo của Mai Thảo, rồi sau đó nhờ Phạm Duy, Nguyễn Đức Quang nhìn thấy mà phổ nhạc thì ông mới bắt đầu nổi tiếng.
Vào khoảng năm 1972 hoặc 1973, Nguyễn Tất Nhiên nhận được giấy gọi nhập ngũ vào trường Võ bị Thủ Đức. Tuy nhiên mới vào Trung Tâm 3 Quang Trung, ông đã được cho thôi về vì lý do tâm thần bất ổn. Sau năm 1975, Nguyễn Tất Nhiên sống ở trong nước vài năm, sau đó sang định cư tại Pháp, rồi cuối cùng sang Mỹ sống ở Quận Cam.
Sau ông lấy vợ có tên là Minh Thủy, có 2 đứa con trai.
Ngày 3 tháng 8 năm 1992, người ta thấy ông nằm chết trong một xe hơi cũ, đậu dưới bóng cây trong sân chùa tại California.
Đây là bài thơ của ông, sau này đã được nhạc sĩ Phạm Duy phổ nhạc
Masoeur Ðưa em về dưới mưa Nói năng chi cũng thừa Phất phơ đời sương gió Hồn mình gần nhau chưa ? Tay ta từng ngón tay Vuốt lưng em tóc dài Những trưa ngồi quán vắng Chia nhau tình phôi thai
Xa nhau mà không hay Hỡi em cười vô tội Ðeo thánh giá huy hoàng Hỡi ta nhiều sám hối Tính nết vẫn hoang đàng !
Em hiền như ma soeur Vết thương ta bốn mùa Trái tim ta làm mủ Ma soeur này ma soeur
Có dịu dàng ánh mắt Có êm đềm cánh môi Ru ta người bệnh hoạn Ru ta suốt cuộc đời
Cuộc đời tên vô đạo Vết thương hành liệt tim!
Ðưa em về dưới mưa Xe lăn đều lên dốc Chở tình nhau mệt nhọc!
Ðưa em về dưới mưa Áo dài sầu hai vạt Khi chấm bùn lưa thưa
Ðưa em về dưới mưa Hỡi em còn nít nhỏ Chuyện tình nào không xưa ?
Vai em tròn dưới mưa Ướt bao nhiêu cũng vừa Cũng chưa hơn tình rụng Thấm linh hồn ma soeur
(1971)
Và đây là lời bài hát “Em hiền như Masoeur” do nhạc sĩ Phạm Duy phổ nhạc:
Đưa em về dưới mưa, nói năng chi cũng thừa Như mưa đời phất phơ, chắc ta gần nhau chưa? Tay ta từng ngón tay, vuốt tóc em lưng dài Đôi ta vào quán trưa, nhắc nhau tình phôi pha..
Em mang hồn vô tội, đeo thánh giá huy hoàng Còn ta nhiều sám hối mà sao vẫn hoang đàng.. Đưa em về dưới mưa, nói năng chi cũng thừa Đưa em về dưới mưa, có nhau mà như xa…
Em hiền như ma-soeur, vết thương ta bốn mùa Trái tim ta bệnh hoạn, ma-soeur này ma-soeur Ta nhờ em ru ta, hãy ru tên vô đạo, Hãy ru tên khờ khạo, ma-soeur này em ma-soeur
Đưa em về dưới mưa, chiếc xe lăn dốc già Đưa em về dưới mưa, áo em bùn lưa thưa Đưa em về dưới mưa, hỡi cô em bé nhỏ Ôi duyên tình đã qua, có bao giờ không xưa?
Vai em tròn dưới mưa, ướt bao nhiêu cũng vừa Như ưu tình đã xa, thấm linh hồn ma-soeur…
Cũng không hiểu tại sao khi biết lời bài hát này được viết bởi nhà thơ Biên hòa, mặc dù có người bạn ở Biên hòa cho biết con dốc già mà bài thơ nhắc đến thường được gọi là dốc Ngô Quyền (vì chạy qua cổng trường Ngô Quyền xưa), nằm ở trung tâm thành phố Biên hòa, nhưng tôi vẫn nghĩ cái dốc ấy là con dốc ở tận cửa ngõ từ phía bắc vào thành phố Biên hòa. Một con dốc thoải, dài suốt mấy cây số, chạy qua Tân biên, Hố nai xuống đến tận Trảng dài, hai bên có rất nhiều nhà thờ. Và trong những chiều mưa, mỗi khi đi qua con dốc này, giữa chen chúc huyên náo người xe, tôi vẫn thấy dường như ở đâu đó hình bóng nhà thơ Biên hòa đang gò lưng đạp xe, phía sau là tà áo dài ướt mưa, lướt thướt chấm bùn của cô Bắc kỳ nho nhỏ …
Ca từ, giai điệu thấm đẫm cái tĩnh tại của Thiền gợi lên nỗi cô đơn bình lặng tỏa nhẹ, tạo cảm thức tinh tế về không gian, thời gian cứ chất chứa trong “Lặng lẽ nơi này".
Một cách tình cờ, tôi được nghe bài hát “Lặng lẽ nơi này” của Trịnh Công Sơn trên blog của một người bạn, những ca từ thật ám ảnh và nhiều cảm xúc:
Tình yêu mật ngọt Mật ngọt trên môi Tình yêu mật đắng Mật đắng trong đời…
Thứ triết lý về tình yêu trong những khúc tình ca của Trịnh Công Sơn luôn thấm đẫm tinh thần của Phật Giáo. Và cả tình ca này cũng vậy. “Tình yêu - Mật ngọt”, “Tình yêu - Mật đắng”…ta thấy man mác, phảng phất cái dư âm của “sắc sắc không không” giữa cuộc đời này.
Tình yêu vốn là như thế, hạnh phúc và khổ đau, ngọt ngào và cay đắng - hòa quyện lại, làm nên một gương mặt tưởng như vĩnh cửu qua ngàn đời, mà hóa ra biến hóa khôn lường, chẳng cách nào hiểu thấu, chẳng cách nào nắm bắt.
Tình yêu như biển Biển rộng hai vai Tình yêu như biển Biển hẹp tay người Biển hẹp tay người lạc lối
Cách so sánh ấy quen quen mà thật lạ! Ta nhớ tới những vần thơ của Tagore về tình yêu: “Nhưng em ơi, trái tim anh lại là tình yêu/ Nỗi vui sướng khổ đau của nó là vô biên/ Những đòi hỏi và sự giàu sang của nó là trường cửu”.
Thật khó để cắt nghĩa được ca từ tuyệt đẹp của Trịnh Công Sơn. Có lẽ cứ để đó, thật tự nhiên, những tầng sâu sắc ấy, để cứ thốt lên mà không cần lời nào lý giải... Bởi âm nhạc của trái tim chỉ có thể được hiểu bằng trái tim. Bởi những yêu thương và tuyệt vọng của tình yêu cũng cứ ngân nga, trăn trở khôn nguôi mà không cách nào diễn tả cho hết được.
Em đi về nơi ấy Nơi đâu nơi đâu Sông cạn đá mòn Trăng treo đầu con sóng Tan theo tan theo Chút tình xa vắng
Dường như vẫn mãi là hình bóng người con gái mong manh trong nhạc Trịnh, mong manh để cái với tay của kẻ tình si dù lắm đam mê, dù nhiều khao khát, chẳng cách nào chạm tới, để “sông cạn đá mòn, trăng treo đầu con sóng”, thời gian cứ man mác chảy trôi, “chút tình xa vắng” rồi cũng tuyệt vọng “tan theo tan theo”.
Chạm tới đáy tâm hồn người nghe là nỗi khắc khoải ngàn đời của tình yêu: “Làm sao ru được tình vơi? À ơi, nỗi đau này người…”
Tình yêu vô tội Để lại cho ai Buồn như giọt máu Lặng lẽ nơi này Trời cao đất rộng Một mình tôi đi Đời như vô tận Một mình tôi về Một mình tôi về…với tôi
Lặng lẽ một nỗi cô đơn trải ra mênh mang. Lặng lẽ ngẫm nghĩ về cuộc đời này, về thân kiếp mình, cũng giống như một kiếp phù du… "Con đò ghé qua bờ này, bờ nọ nhưng sẽ đậu lại ở bến kia” (*). Cũng có thể suốt cuộc đời này ta chẳng có duyên phận là bến đợi của người ấy. Chẳng thể trách trái tim, chẳng thể trách tình yêu, càng chẳng thể trách "ai kia"...
Ca từ, giai điệu thấm đẫm cái tĩnh tại của Thiền gợi lên nỗi cô đơn bình lặng toả nhẹ tạo cảm thức tinh tế về không gian, thời gian cứ chất chứa trong “Lặng lẽ nơi này”. Có lẽ cũng bởi đó dường như là những nét rất riêng trong những nhạc phẩm mang tên Trịnh Công Sơn.
Nguyên Anh
(*) Trịnh Công Sơn viết trong bài: “Chợt tôi thấy thiên thu là một đường không bến bờ” trên báo Tuổi Trẻ ra ngày 6/2/1994